Jaka emerytura z KRUS po 40 latach pracy – ile wynosi i komu przysługuje?

Zasady przyznawania emerytury z KRUS po 40 latach pracy

Kto może ubiegać się o emeryturę z KRUS?

Aby otrzymać emeryturę rolniczą z KRUS, należy spełnić kilka podstawowych warunków. Kluczowym wymogiem jest osiągnięcie wieku emerytalnego oraz odpowiedni okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. W 2025 roku wiek emerytalny dla kobiet wynosi 60 lat, a dla mężczyzn 65 lat. Ubezpieczony w KRUS musi wykazać się co najmniej 25-letnim okresem podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS, przy czym nie muszą to być lata nieprzerwane.

Warto zaznaczyć, że KRUS nie rozróżnia wysokości świadczenia w zależności od zarobków czy wielkości gospodarstwa, tak jak robi to ZUS. Liczy się tu jedynie długość okresu ubezpieczenia, która wpływa na wysokość części uzupełniającej emerytury.

Aby móc przejść na emeryturę z KRUS, należy również spełnić wymóg zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, chyba że przepis szczególny pozwala na kontynuowanie działalności bez zawieszenia świadczenia. Zwykle oznacza to konieczność przekazania gospodarstwa innej osobie (najczęściej w drodze darowizny lub umowy dożywocia) przed złożeniem wniosku o emeryturę.

Czym różni się emerytura podstawowa od uzupełniającej?

Emerytura z KRUS składa się z dwóch elementów:

Część podstawowa – jest równa 90% najniższej emerytury krajowej (ustalanej przez ZUS) i przysługuje wszystkim, którzy osiągnęli wymagany wiek oraz wykazali się co najmniej 25-letnim okresem ubezpieczenia w KRUS.
Część uzupełniająca – obliczana jest proporcjonalnie do liczby lat ubezpieczenia przekraczających wymagane 25 lat. W praktyce oznacza to, że każdy dodatkowy rok ponad 25 lat daje minimalny, choć mierzalny, wzrost świadczenia.

Warto podkreślić, że system KRUS nie działa tak jak ZUS – gdzie wysokość emerytury zależy od zgromadzonego kapitału i waloryzacji składek. W KRUS składki są stałe i niezależne od dochodu, co przekłada się na dość jednolitą wysokość emerytur, niezależnie od indywidualnych warunków ekonomicznych rolnika.

Rola 40-letniego stażu pracy w KRUS

Choć wielu rolników może się pochwalić nawet 40-letnim lub dłuższym stażem pracy w gospodarstwie, warto wiedzieć, że KRUS nie premiuje takich długich okresów składkowych w taki sposób, jak ZUS. Po przekroczeniu 25 lat ubezpieczenia, każdy kolejny rok wpływa na część uzupełniającą emerytury, jednak są to zazwyczaj niewielkie kwoty – kilkuzłotowe zwiększenia miesięcznego świadczenia.

Przykładowo, rolnik z 40-letnim stażem pracy może otrzymywać emeryturę wyższą od podstawowej o kilkadziesiąt do stu kilkudziesięciu złotych, w zależności od dokładnej liczby lat i sposobu ich zaliczenia (składkowe, nieskładkowe, okresy służby wojskowej, urlopy wychowawcze itd.). Nie ma jednak przepisów, które automatycznie gwarantują emeryturę „specjalną” po 40 latach składkowych w KRUS – jak ma to miejsce w niektórych grupach zawodowych objętych systemem ZUS.

Dla wielu rolników ta informacja bywa rozczarowująca – 40 lat ciężkiej pracy na roli nie oznacza znacząco wyższej emerytury, jeżeli składki były przez ten czas opłacane tylko w ramach najniższego wymiaru składek KRUS.

Znaczenie ciągłości ubezpieczenia i okresów składkowych

Niezwykle istotne jest, aby okresy ubezpieczenia były odpowiednio udokumentowane i nieprzerwane, choć niewielkie przerwy nie dyskwalifikują świadczenia. Do okresów ubezpieczenia wliczają się:

prowadzenie działalności rolniczej,
praca w gospodarstwie rodziców, jeśli rolnik był zarejestrowany w KRUS,
okresy pobierania świadczeń chorobowych, macierzyńskich, wypadkowych,
okresy służby wojskowej, o ile przypadały w czasie ubezpieczenia rolniczego.

Dokumentowanie tych okresów może być kluczowe w przypadku, gdy urząd ma wątpliwości co do ciągłości ubezpieczenia lub brakuje danych w systemie. Dlatego warto przechowywać decyzje, potwierdzenia składek, dokumenty z ARiMR czy zaświadczenia z KRUS-u.

Jeśli rolnik przez pewien czas był objęty ubezpieczeniem w ZUS (np. pracował poza gospodarstwem), te okresy również mogą zostać uwzględnione, ale tylko przy ustalaniu prawa do świadczenia, niekoniecznie przy jego wysokości – chyba że ubiega się o łączoną emeryturę KRUS i ZUS, o czym szerzej w dalszej części artykułu.

Czy można przejść na emeryturę wcześniej niż w wieku 60/65 lat?

Wyjątkowo, rolnicy mogą skorzystać z tzw. wcześniejszej emerytury rolniczej, jeśli spełnią dodatkowe warunki:

kobieta ukończyła 55 lat i ma co najmniej 30 lat ubezpieczenia w KRUS,
mężczyzna ukończył 60 lat i ma 35 lat ubezpieczenia,
zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej i przekazał gospodarstwo rolne.

Ten przepis dotyczy jednak wyłącznie tych, którzy podlegali ubezpieczeniu KRUS przed 1 stycznia 1999 roku i nie podlegają żadnemu innemu systemowi ubezpieczeniowemu (np. ZUS). Po reformach systemu emerytalnego takie przypadki są coraz rzadsze.

W praktyce oznacza to, że większość rolników przechodzi na emeryturę z KRUS dopiero po osiągnięciu ustawowego wieku emerytalnego, niezależnie od długości pracy w gospodarstwie.

Konieczność przekazania gospodarstwa przed przejściem na emeryturę

Bardzo ważną kwestią jest, że KRUS wymaga zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej jako warunku wypłaty emerytury. Oznacza to, że osoba wnioskująca o emeryturę musi:

przekazać gospodarstwo na rzecz innej osoby (najczęściej członka rodziny),
lub sprzedać je i formalnie wykazać zakończenie działalności rolniczej.

Wyjątkiem są sytuacje, gdy rolnik nie posiada gospodarstwa, a jedynie działki lub grunty rolne wykorzystywane np. hobbystycznie. W takim przypadku emerytura może zostać przyznana bez konieczności przekazania ziemi, o ile działalność rolnicza nie jest już prowadzona.

Warto pamiętać, że jeśli emeryt nie przekaże gospodarstwa i nadal będzie widniał jako jego właściciel prowadzący działalność rolniczą, KRUS może zawiesić wypłatę świadczenia, aż do czasu spełnienia warunku zaprzestania działalności.

Przejście na emeryturę z KRUS po 40 latach pracy to proces wymagający dobrej dokumentacji, znajomości przepisów i realistycznych oczekiwań co do wysokości świadczenia. W następnej części przyjrzymy się dokładnie, ile można otrzymać z KRUS po czterech dekadach składek, a także przeanalizujemy przykładowe wyliczenia emerytur.

Ile wynosi emerytura z KRUS po 40 latach pracy?

Wysokość emerytury podstawowej w 2025 roku

W 2025 roku emerytura podstawowa wypłacana przez KRUS to kwota oparta na 90% najniższej emerytury krajowej ustalanej w systemie ZUS. W pierwszej połowie 2025 roku ta kwota wynosi ok. 1780 zł brutto, co daje około 1500 zł netto. Jest to stała wartość, wypłacana wszystkim, którzy spełnią warunki formalne i osiągną wiek emerytalny oraz minimalny okres ubezpieczenia (25 lat w KRUS).

Ta część emerytury jest identyczna dla wszystkich uprawnionych – niezależnie od tego, czy pracowali w gospodarstwie 25, 30 czy 40 lat. Dlatego też sama długość pracy nie wpływa na wysokość części podstawowej, lecz może mieć wpływ na część uzupełniającą świadczenia.

Jak obliczana jest emerytura po 40 latach składkowych?

W KRUS funkcjonuje zasada, że po przekroczeniu 25-letniego okresu ubezpieczenia, każdy dodatkowy rok daje niewielkie zwiększenie emerytury – tzw. część uzupełniającą. Nie jest to jednak proporcjonalny wzrost, jak ma to miejsce w ZUS. W KRUS obowiązuje algorytm oparty o przelicznik roczny, gdzie każdy rok ponad 25 daje niewielki procent wzrostu, przeliczany na podstawie ustawowej formuły.

Szacunkowo:

Każdy dodatkowy rok ubezpieczenia (26–40 rok) to około 6–10 zł miesięcznie brutto dodatku do emerytury.
Przy 40-letnim stażu ubezpieczenia (czyli o 15 lat więcej niż minimum), można liczyć na zwiększenie świadczenia o 100–150 zł brutto miesięcznie.

To oznacza, że emerytura rolnika z 40-letnim stażem pracy wynosi około:

1880–1930 zł brutto,
około 1580–1630 zł netto,
przy założeniu braku innych świadczeń, dodatków i bez składek w ZUS.

Czy KRUS premiuje długi staż pracy powyżej 25 lat?

Niestety – nie w sposób istotny. W odróżnieniu od ZUS, gdzie im dłużej się pracuje i im więcej się zarabia, tym wyższe świadczenie, w KRUS składki są ryczałtowe i niskie, niezależne od wielkości produkcji rolniczej czy faktycznych dochodów. Oznacza to, że osoba prowadząca wielohektarowe gospodarstwo i ponosząca duże koszty składek KRUS może otrzymać taką samą emeryturę jak właściciel kilkuhektarowej działki opłacający tylko podstawowe składki.

Choć z punktu widzenia sprawiedliwości społecznej to bywa krytykowane, mechanizm ten od lat funkcjonuje w polskim systemie rolnym i nadal znajduje poparcie polityczne. W rezultacie, dłuższa praca w gospodarstwie nie przekłada się proporcjonalnie na wyższą emeryturę. Z tego powodu wielu rolników szuka dziś alternatywnych sposobów na podwyższenie swojego przyszłego świadczenia – poprzez dodatkowe oszczędzanie lub przechodzenie do systemu ZUS.

Przykładowa kalkulacja – rolnik z 40-letnim stażem w KRUS

Załóżmy, że rolnik:

rozpoczął pracę w gospodarstwie w wieku 20 lat,
przez całe 40 lat był objęty ubezpieczeniem w KRUS bez przerw,
osiąga wiek emerytalny w 2025 roku i przestaje prowadzić działalność.

Jego emerytura będzie się składać z:

1780 zł brutto – część podstawowa (stała),
ok. 150 zł brutto – część uzupełniająca za 15 dodatkowych lat (26–40 rok),
czyli razem ok. 1930 zł brutto, czyli ok. 1630 zł netto miesięcznie.

To kwota niższa niż emerytura minimalna w ZUS dla osób z pełnym okresem składkowym, co z jednej strony pokazuje niską efektywność finansową systemu KRUS, ale z drugiej – wyjaśnia, dlaczego wielu rolników decyduje się kontynuować działalność po przejściu na emeryturę (np. poprzez formalne przekazanie gospodarstwa rodzinie i dalsze wspólne prowadzenie produkcji).

Co wpływa dodatkowo na wysokość emerytury z KRUS?

Oprócz lat składkowych, istotne są:

waloryzacje roczne, które wpływają na wysokość emerytury w danym roku – w 2025 roku waloryzacja wyniosła 12,12%,
świadczenia dodatkowe – np. tzw. „trzynastka” i „czternastka” dla emerytów (o ile będą utrzymane),
zasiłki i dodatki – energetyczny, mieszkaniowy, pielęgnacyjny, rodzinny.

Wszystko to powoduje, że rzeczywisty dochód emeryta rolnika może być wyższy niż samo świadczenie podstawowe, choć w dalszym ciągu pozostaje istotnie niższy niż średnia emerytura krajowa.

W kolejnej części artykułu przyjrzymy się możliwościom zwiększenia emerytury z KRUS, np. przez przejście do ZUS, dobrowolne ubezpieczenia lub dodatkowe źródła dochodu w wieku emerytalnym.

Czy warto pozostać tylko w KRUS? Możliwości zwiększenia emerytury

Emerytura z KRUS i ZUS – czy można pobierać oba świadczenia?

Tak, w wielu przypadkach możliwe jest otrzymywanie dwóch świadczeń emerytalnych: z KRUS i ZUS, jeśli dana osoba w trakcie swojego życia zawodowego była objęta ubezpieczeniem w obu systemach. Taka sytuacja dotyczy na przykład rolników, którzy:

przez część życia pracowali na umowę o pracę poza rolnictwem i odprowadzali składki do ZUS,
prowadzili działalność gospodarczą poza rolniczą i opłacali składki do ZUS,
byli zatrudnieni np. jako nauczyciele, kierowcy, urzędnicy lub pracownicy sezonowi.

Aby otrzymać oddzielne świadczenia z ZUS i KRUS, trzeba spełnić warunki określone przez oba systemy – czyli:

osiągnąć wymagany wiek emerytalny (60/65 lat),
mieć przynajmniej 20 lat składkowych i nieskładkowych (kobieta) lub 25 lat (mężczyzna) w ZUS,
posiadać minimum 25 lat składkowych w KRUS (dla pełnej emerytury).

Jeśli te warunki są spełnione, ZUS wypłaca emeryturę za lata „poza rolnictwem”, a KRUS wypłaca świadczenie za okresy składkowe w rolnictwie. Świadczenia są niezależne i wypłacane równolegle, co oznacza, że łącznie mogą dawać znacznie wyższy dochód niż sama emerytura z KRUS.

Dobrowolne ubezpieczenia i inne formy oszczędzania

Dla rolników, którzy obawiają się niskiej emerytury z KRUS, istnieje możliwość:

przejścia do ZUS, jeżeli spełnią określone warunki (np. prowadzenie równoległej działalności gospodarczej),
dobrowolnego ubezpieczenia w ZUS – np. przez umowę zlecenie lub umowę o pracę poza rolnictwem,
oszczędzania na emeryturę w formach trzeciego filaru, takich jak:
- IKE (Indywidualne Konto Emerytalne) – zwolnione z podatku Belki przy wypłacie po 60. roku życia,
- IKZE (Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego) – daje możliwość odliczenia wpłat od podstawy opodatkowania,
- PPK (Pracownicze Plany Kapitałowe) – możliwe tylko przy zatrudnieniu na etacie.

Wielu ekspertów podkreśla, że poleganie wyłącznie na KRUS nie zapewni godnej starości, dlatego warto dywersyfikować źródła przyszłych dochodów, nawet jeśli oznacza to dodatkowy wysiłek lub formalności w czasie aktywności zawodowej.

Czy warto prowadzić gospodarstwo po osiągnięciu wieku emerytalnego?

Tak, ale należy to zrobić z zachowaniem zgodności z przepisami KRUS. Co to oznacza?

Aby otrzymywać emeryturę z KRUS, rolnik musi formalnie zaprzestać prowadzenia działalności rolniczej – czyli przekazać gospodarstwo w całości (najczęściej dzieciom, małżonkowi lub bliskim krewnym). Najczęściej stosuje się:

darowiznę,
umowę dożywocia,
lub sprzedaż nieruchomości rolnej.

W praktyce, wielu emerytów nadal pomaga przy prowadzeniu gospodarstwa, ale już nie jako jego właściciele – co jest zgodne z przepisami, o ile nie są oficjalnie zarejestrowani jako prowadzący.

Taki model – formalnego przekazania gospodarstwa i nieformalnego udziału w pracach – pozwala na otrzymywanie świadczenia z KRUS, jednocześnie dając możliwość dalszej aktywności i przekazywania doświadczenia młodszemu pokoleniu.

Jak zwiększyć emeryturę z KRUS w legalny sposób?

Choć sam system KRUS nie oferuje szerokiego wachlarza mechanizmów zwiększania emerytury, istnieje kilka realnych sposobów, by zwiększyć przyszłe świadczenia:

Unikać przerw w ubezpieczeniu – każdy rok opłaconych składek (po 25. roku) minimalnie zwiększa część uzupełniającą emerytury.
Dokumentować dokładnie każdy okres pracy – KRUS wymaga precyzyjnych dokumentów, więc ich brak może skutkować pomniejszeniem świadczenia.
Zgłaszać działalność równoległą – np. prace sezonowe, umowy zlecenia, które pozwolą na późniejsze naliczanie emerytury także z ZUS.
Wcześnie zaplanować przekazanie gospodarstwa – aby uniknąć zawieszenia świadczenia w momencie osiągnięcia wieku emerytalnego.
Korzystać z programów oszczędnościowych i inwestycyjnych – choć to nie emerytura państwowa, może znacząco poprawić standard życia na emeryturze.

Warto także rozważyć prowadzenie np. działalności agroturystycznej, rękodzielniczej lub sprzedaży przetworów, które nie zawsze wymagają zawieszenia emerytury (zależnie od interpretacji przepisów i skali działalności).

Dlaczego warto analizować własną sytuację indywidualnie?

Każda sytuacja życiowa, zawodowa i rodzinna rolnika jest inna. Dlatego warto:

złożyć wniosek do KRUS o wydanie informacji o okresach ubezpieczenia,
skonsultować się z doradcą emerytalnym lub prawnikiem specjalizującym się w ubezpieczeniach rolniczych,
porównać możliwe scenariusze (np. kontynuacja pracy vs wcześniejsze przejście na emeryturę),
pomyśleć o stopniowym przekazywaniu gospodarstwa i zabezpieczeniu się umową dożywocia.

Emerytura z KRUS po 40 latach pracy to prawo, które należy się każdemu rolnikowi spełniającemu warunki ustawowe, ale tylko od nas zależy, czy będzie to świadczenie wystarczające do spokojnego życia, czy raczej niskie wsparcie wymagające dodatkowych źródeł utrzymania. Świadome planowanie, znajomość przepisów i aktywne podejście mogą zdecydować o poziomie życia w jesieni wieku.