Kiedy kilka lat temu stałem w alejce z karmami w markecie zoologicznym na Górczewskiej, patrzyłem na etykiety trochę jak na hieroglify. „Pszenica, kukurydza, produkty pochodzenia roślinnego” – tania karma, duży worek, dobra cena. Dopiero po kilku miesiącach drapania się mojego psa do krwi, biegunek i wiecznych wzdęć zacząłem rozumieć, że problem leży w misce, a nie „w delikatnym żołądku rasy”.
Pszenica należy do najczęściej stosowanych zbóż w karmach dla psów. Jest tania, łatwo dostępna i świetnie „nabija” wagę worka. Tyle że dla psa bywa czymś więcej niż tylko neutralnym składnikiem – potrafi realnie mu zaszkodzić.
Jako opiekun widzisz zwykle tylko efekt: swędzącą skórę, biegunkę, wymioty oraz ciągłe wzdęcia. Rzadko kto od razu łączy to z jednym słowem na etykiecie: pszenica. To duża strata, bo u psów jest jednym z najczęstszych alergenów zbożowych i jednocześnie najmniej strawnym ze zbóż popularnych w karmach.
W karmach wysokiej jakości np. https://shop.look4dog.com/karma-sucha-kebzoo-flow-indyk-superfoods-12-kg pszenica jest coraz częściej zastępowana lepszymi źródłami energii i białka, takimi jak mięso, owies, jęczmień czy czasem ziemniak czy tapioka. Taka zmiana ma sens, ponieważ celem jest, aby pies nie jadł taniego wypełniacza, który daje mu puste kalorie, a odbiera zdrowie.
Jak naprawdę trawi pies – i gdzie w tym wszystkim miejsce pszenicy?
Jeśli kiedyś miałaś w ręku surową kość wołową i widziałaś, jak pies rozprawia się z nią w kilka minut, to dobrze rozumiesz jego biologię. Układ pokarmowy psa jest zbudowany do trawienia mięsa i tłuszczu. Mięśnie, ścięgna, podroby – z tym radzi sobie najlepiej. Wołowina, kurczak, królik czy śledź to dla niego naturalne źródła białka.
Węglowodany roślinne pies może przetworzyć, ale tylko w ograniczonej ilości. Problem pojawia się, gdy miska zamiast mięsa jest w połowie wypełniona pszenicą. Nadmiar zbóż, szczególnie tak ciężkostrawnych jak pszenica, rozjeżdża proporcje między białkiem a węglowodanami. W efekcie pies jest syty, ale… niedożywiony.
Gluten z pszenicy dodatkowo obniża przyswajalność białka. Przy zawartości zbóż przekraczającej 20–25% całości karmy organizm psa wykorzystuje mniej tego, co faktycznie jest dla niego wartościowe. Dlatego niektóre psy na tanich karmach wyglądają „pełno”, a jednocześnie mają matową sierść, słabą odporność i stale rozluźniony brzuch.
W praktyce często widzę to podczas wizyt domowych – pies je ogromne dawki karmy z wysoką zawartością pszenicy, robi duże, luźne kupy, a mimo to ma słabo zarysowane mięśnie. Energia idzie w wzdęcia, fermentację w jelitach oraz odkładanie tłuszczu, zamiast na budowanie zdrowej masy mięśniowej.
Dlaczego pszenica jest tak problematyczna w karmie?
Teoretycznie pszenica to „źródło energii z węglowodanów”. W praktyce jednak wiąże się z wieloma problemami.
Przede wszystkim jest trudniej strawna niż na przykład owies, jęczmień czy dobrej jakości brązowy ryż. Wysoka zawartość glutenu drażni jelita cienkie, a przy długotrwałym karmieniu taką dietą mikrobiom jelitowy psa zaczyna się pogarszać. To proces stopniowy: najpierw pojawiają się częstsze gazy, potem luźniejsze stolce, a w dalszej kolejności coraz słabsza odporność.
Ponadto pszenica zawiera fityniany – substancje wiążące minerały, takie jak cynk, magnez czy żelazo, co utrudnia ich wchłanianie. Pies może jeść dużo, ale organizm ma problem z wykorzystaniem składników odżywczych. Stąd częste niedobory mimo pozornej sytości.
Dodatkowo pszenica w karmach marketowych często pochodzi z upraw intensywnie nawożonych, bywa modyfikowana genetycznie i silnie przetworzona. To nie to samo zboże, które nasi dziadkowie mieli na polu. U psów wrażliwych taka „nowoczesna” pszenica podnosi ryzyko nietolerancji, zwłaszcza w porównaniu do lepiej tolerowanych zbóż, jak owies czy jęczmień z upraw jakościowych.
Jeden z weterynarzy, z którym rozmawiałem w przychodni na ulicy Płockiej, powiedział mi wprost: „Jeśli w składzie karmy na pierwszych pozycjach widzisz pszenicę, spodziewaj się pacjenta z problemami skórnymi albo jelitowymi w ciągu roku”.
Kolejnym problemem jest fermentacja. Pszenica łatwo fermentuje w jelitach, co nasila wzdęcia. U ras brachycefalicznych (mopsy, buldogi), które mają predyspozycje do problemów trawiennych, efekt jest wyraźny – więcej pszenicy w diecie oznacza więcej gazów, częstsze odbijania i czasem nawet bolesność brzucha.
Na koniec warto wspomnieć o jeszcze jednym aspekcie, o którym rzadko się mówi: nadmiar pszenicy może blokować wchłanianie kwasów omega-3. Skutkiem jest matowa, sucha i „szczotkowata” sierść, nawet jeśli karma deklaruje dodatek oleju z łososia.
Jakie zboża w karmie są sensowne, a jakie lepiej omijać?
Na stole kuchennym mojej znajomej z Bydgoszczy zobaczyłem kiedyś trzy otwarte worki karmy – wszystkie zbożowe, ale każdy oparty na innym składniku: pszenica, owies i brązowy ryż. Psy zjadały je w ramach testów. Efekt? Na pszenicy pojawiło się swędzenie i luźne kupy, na owsie panował spokój, a na brązowym ryżu kupy były małe, zwarte, a pies energiczny.
Nie każde zboże działa na psa tak samo. Możemy wyróżnić:
-
pszenicę i kukurydzę – najczęstsze alergeny zbożowe, dostarczające głównie pustych kalorii, najmniej wartościowe odżywczo, a przy tym często powodujące problemy trawienne;
-
jęczmień i owies – źródła błonnika, witamin i minerałów, zdecydowanie lepiej tolerowane i łagodniejsze dla jelit;
-
brązowy ryż – łatwo przyswajalne źródło energii z dodatkiem błonnika i minerałów;
-
soję – roślinę strączkową, wykorzystywaną jako białko roślinne, budzącą sporo kontrowersji ze względu na możliwość uczuleń oraz wpływ na gospodarkę hormonalną.
Dobrze pokazuje to poniższe zestawienie:
Zboże
Ryzyko alergii
Wartość odżywcza
Rekomendowany udział w karmie
Charakterystyka
Pszenica
Wysokie
Węglowodany, niski zysk odżywczy
Do 20–25%
Częsty alergen, ciężkostrawna, sprzyja problemom jelitowym
Kukurydza
Wysokie
Głównie energia
Do 20–25%
Potencjalny alergen, wysoka kaloryczność, mało białka
Jęczmień
Niskie
Błonnik, minerały
Do 20–25%
Wspiera perystaltykę, łagodny dla jelit
Owies
Niskie
Błonnik, witaminy, minerały
Do 20–25%
Bardzo dobre źródło składników, wolno uwalnia energię
Kiedy skład karmy staje się dla Ciebie czytelny, wybór nie jest już loterią. Pszenica przestaje być „niewinnym dodatkiem”, staje się świadomym wyborem lub świadomą rezygnacją.
Podsumowanie: kiedy pszenica w karmie to naprawdę zły pomysł?
Patrząc na psy, które widuję na co dzień – w gabinecie, w schronisku, u klientów – wyróżniam kilka sytuacji, gdy pszenica w karmie niemal zawsze okazuje się złym pomysłem:
-
pies ma przewlekłe problemy skórne, swędzenie i nawracające zapalenia uszu,
-
często miewa biegunki, wzdęcia oraz obfite, luźne stolce,
-
łatwo tyje mimo „normalnych” porcji jedzenia,
-
jest dużą rasą z tendencją do problemów żołądkowych i gazów,
-
ma matową sierść i suchą skórę, mimo obecności omega-3 w karmie.
W takich sytuacjach usunięcie pszenicy z diety jest jednym z najprostszych i najskuteczniejszych kroków. Nie wymaga skomplikowanych diet – wystarczy dobra karma bez pszenicy, wprowadzona stopniowo i z głową.
